Historia szkół warszawskich

Widok pałacu Kadetów, dawniej Kazimierzowskiego. Zygmunt Vogel (1785)

Historia szkół warszawskich

Z przestrzeniami podziemi Pałacu Kazimierzowskiego związany jest projekt edukacyjno-popularyzacyjny dotyczący historii warszawskich szkół (od średniowiecza po współczesność), opracowywany przez Zespół Centrum Badań nad Kulturą Warszawy UW. W projekt zaangażowany jest zespół specjalistów utworzony przez CBKW UW. Ważnym zadaniem projektu będzie ekspozycja prezentująca w atrakcyjny i nowoczesny sposób historię szkół w Warszawie. Jedną z nich była Szkoła Rycerska, która mieściła się w Pałacu Kazimierzowskim.

Planowana ekspozycja będzie prezentować eksponaty materialne, jak również filmy, nagrania, multimedia i plansze objaśniające, które będą opowiadać o historii szkół warszawskich wszystkich poziomów (podstawowych, średnich i wyższych), a także szkolnictwa zawodowego (szkoły medyczne, wojskowe, artystyczne itp.) od XVII wieku (przeniesienie dworu królewskiego) po czasy współczesne:

- historię powstawania kolejnych typów szkół od czasów najdawniejszych po rok 1989 (m.in. rzut oka na szkolnictwo w Polsce Piastów i Jagiellonów: wieki XIV–XVI);
- organizację szkolnictwa w Warszawie w wieku XVII;
- szkoły warszawskie w wieku XVIII: zakonne (jezuitów, pijarów, teatynów, misjonarzy);
- początki szkolnictwa państwowego (Szkoła Rycerska);
- reformę szkolnictwa przez KEN;
- wiek XIX: utratę państwowości i polskie szkolnictwo;
- wiek XX: odzyskanie państwowości i organizację szkolnictwa warszawskiego na tle reform w II Rzeczypospolitej;
- podziemne szkoły warszawskie w czasach okupacji hitlerowskiej;
- szkoły po roku 1945 – system, kolejne reformy;
- narzędzia i metody edukacyjne elementów codzienności (plan zajęć, ubiór, typy rekreacji itd.).

Szkoły warszawskie przedstawione będą z uwzględnieniem uwarunkowań historyczno-społecznych szkolnictwa na ziemiach polskich oraz zagadnień wielonarodowości, szkolnictwa żydowskiego, niemieckiego i rosyjskiego (zagadnienie rusyfikacji szkół warszawskich w odniesieniu do germanizacji szkół w zaborze pruskim i austriackim).

Ekspozycja, której lokalizację przewidujemy w rekonstruowanych podziemiach Pałacu Kazimierzowskiego (lub innym budynku kampusu Uniwersytetu Warszawskiego), skierowana będzie przede wszystkim do młodzieży, a także wszystkich osób zainteresowanych historią szkół w Polsce. Z myślą o odbiorcach niewładających językiem polskim planujemy także odpowiednią ramę w językach angielskim i francuskim.

Pierwszy etap przedsięwzięcia objął (w okresie 2023/2024) zadania koncepcyjno-przygotowawcze, w tym zebranie części materiału ikonograficznego dotyczącego przede wszystkim Szkoły Rycerskiej króla Stanisława Augusta. Przygotowana zostanie także prezentacja projektu z zarysem tła historycznego, koncepcją ścieżki oprowadzania i strategią promocji projektu.

➡️ O Szkole Rycerskiej w Radio TOK FM, Interluda – rozmowa z prof. Elżbietą Wichrowską |01.03.2026

Centrum Badań nad Kulturą Warszawy UW partnerem Portalu Historycznego Warszawy

30 czerwca wystartował Portal Historyczny Warszawy – pierwszy warszawski internetowy serwis multimedialny zbierający i udostępniający wiedzę historyczną na temat Warszawy. Jednym z partnerów projektu jest Centrum Badań nad Kulturą Warszawy Uniwersytetu Warszawskiego.

Portal prezentuje różnorodne zagadnienia historyczne w postaci tematów, map historycznych, planów, zdjęć lotniczych, plików dźwiękowych, a także osi czasu przedstawiających zmiany granic Warszawy na przestrzeni lat.

Mapa Szkoły Warszawy – tematem historycznym portalu tworzonym i rozwijanym przez Centrum Badań nad Kulturą Warszawy UW

Jakiego typu szkoły i kiedy powstawały w dawnej Warszawie? W jakich miejscach Warszawy znajdowały się ich siedziby i czy pozostawały w tym samym miejscu? Gdzie na przestrzeni lat funkcjonowało ich najwięcej?

Podążamy śladem niegdysiejszych placówek nauczania, funkcjonujących w granicach Miasta Stołecznego od przełomu XVI i XVII w – czyli od przeniesienia do Warszawy dworu królewskiego – do wybuchu drugiej wojny światowej. Interesują nas szkoły najróżniejszych typów i profili: podstawowe, średnie, wyższe, męskie, żeńskie, koedukacyjne, wyznaniowe, świeckie, państwowe, prywatne, ogólnokształcące, zawodowe, artystyczne, sportowe itd.

Zapraszamy do odkrywania miasta widzianego przez pryzmat edukacji i jego intelektualnego rozwoju.

📍 Stopniowo dodajemy kolejne obiekty, dlatego zachęcamy do częstych powrotów do naszej mapy.

Na portalu znaleźć można mapy:

szyldów na Starym Mieście;
pomników i tablic;
szkół w Warszawie w XVII-XX w.;
getta warszawskiego;
miejsc ukrywania się Żydów w czasie II wojny światowej;
Warszawy Zapamiętanej;
Twierdzy Warszawa;
zbiorów Muzeum Warszawy;
projektów architektonicznych Zygmunta Stępińskiego;
audioMapę Powstawania Warszawskiego,
parków – zielonej historii Warszawy.

Zdjęcia lotnicze, plany i mapy archiwalne, takie jak:

plan Le Rogue’a z 1768 roku;
fortyfikacji w 1831 roku;
planów Lindleya;
Warszawa 1936-41;
plan inwentaryzacji zniszczeń 1945-1946;
fotoszkice (1990-1994, 1976-1977, 1982, 1987);
fotoplany (2011, 2012, 2014, 2015-2021);
ortofotomapy (2001-2025);
ortofotomapa Wisły 2015.

W portalu umieszczone zostały także pliki dźwiękowe dokumentujące m.in. powojenne losy Warszawy i jej mieszkańców.

🔶 Serwis przygotowany został przez Urząd m.st. Warszawy.

🔷 Partnerami przedsięwzięcia są: Dom Spotkań z Historią, Muzeum Warszawy, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Centrum Badań nad Kulturą Warszawy UW, Muzeum Powstania Warszawskiego, Muzeum Getta Warszawskiego, Muzeum Historii Polski, Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego.

➡️ Portal dostępny jest pod linkiem: Portal Historyczny Warszawy